Журналистикага назар.. » “ЯНГИЛИКЛАР ИМПЕРИЯСИ”ДА УНУТИЛМАС УЧ КУН

“ЯНГИЛИКЛАР ИМПЕРИЯСИ”ДА УНУТИЛМАС УЧ КУН

“ЯНГИЛИКЛАР ИМПЕРИЯСИ”ДА УНУТИЛМАС УЧ КУН

1859 marta o'qildi

Мактабда ўқиб юрган кезларим Би-Би-Си ҳақида эшитиб, журналистлари фолиятини бир бор бўлсада кўришни орзу қилардим. Ёшликдаги орзуимга орадан салкам 35 йил ўтгач эришиб, “янгиликлар империя”си фаолияти билан танишига муваффақ бўлдим. ЮНЕСКОнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси ва Ўзбекистондаги Буюк Британия элчихонаси ҳамкорлигида  бир гуруҳ ўзбек журналистларнинг Лондонга сафари  Британиянинг  умумиллий телеэшиттиришлар ташкилоти фаолияти билан яқиндан танишишдан бошланди.  Инглиз тилида British Broadcasting Corporation — Британия  телевизион корпорацияси  1922 йил 18 октябрда  British Broadcasting Company  сифатида бир қатор хусусий корпорациялар — Marconi’s Wireless Telegraph Company (мазкур компания 1922 йил 14 февралда  Буюк Британияда илк 2MT радиостнциясини ишга тушириб, орадан кўп ўтмай, 17 январь 1923  йилда у ёпилган эди), Metropolitan Vickers Electrical Company, Radio Communication Company, The British Thomson-Houston Company, The General Electric Company и Western Electric Company хамкорлигида ташкил бўлган эди. 1922—1924 йилларда  BBC  ўрта тўлқинларда бир нечта ҳудудий радиостанцияларни ишга туширади. 1927 йил 1 январда эса BBC  миллийлаштирилиб, British Broadcasting Corporation номини олди. Иккинчи жаҳон урушига қадар ВВСнинг аудиторияси 25—40 минг хонадондан иборат эди.

1939  йили BBC National Programme  ёпилиб,  унинг частотасида  BBC BBC Forces Programme радиостанциясини  ишга туширади ва у  1944 йили BBC General Forces Programme сифатида қайта номланади. Шунингдек, BBC Regional Programme  BBC Home Service га  айланади. .

1962 йили Британия қўмитасининг маърузасида ВВС фаолияти юқори баҳоланиб,  унга яна бир канал — BBC TV  очишга рухсат берилади ва у  1964 йили BBC1 номи билан эфирга чиқади.   Шу йили BBC2  телеканалини очиш 20 апрелга мўлжалланган бўлсада, элетростанциядаги ёнғин Лондонда чироқ ўчишига сабаб бўлади ва канал очилиши шамлар ёруғида амалга оширилади. BBC Two  оддий янгиликлар ва уй бекалари учун мўлжалланган сериалларни кўрсатишдан йироқ эди.1967 йили  BBC Home Service  BBC Radio 4 га, BBC Light Programme эса BBC Radio 2 га , BBCнинг учинчи дастури  BBC Radio 3 деб қайта номланади  ва 1964 йили  BBC Light Programme  ўзининг тўртинчи канали  бўлган BBC Radio 1  ни ишга туширади. Аммо 1973 йилнинг 8 октябрь LBC (London Broadcasting Company — «Лондон радиоэшиттиришлар компанияси») нинг ишга туширилиши ВВСни  радио тўлқинларидаги манополиясига якун ясайди. Шу сабабли 1974 йилда у  Ceefax телематнлар станциясини ишга туширади. 1981 йилдан бошла компания компьютерлар ишлаб чиқаришни ҳам йўлга қўяди ва   ва 1986 йилдан бошлаб  BBC Master компьютерларини чиқара бошлайди. 1987 йил  4 июнь куни Буюк Британия учун унутилмас кун бўлди. ВВС сунъий йўлдош орқали эфирга чиқувчи халқаро BBC TV Europeтелеканалини ишга туширди. 1991 йили у   BBC World Service Television, дея қайта номланади ва  шу йилнинг 30 январь куни  BBC World (21 апрель 2008 йилдан BBC World News) ва BBC Prime (11 ноябрь 2009 йилдан  BBC Entertainment)бўлинади.  19 июнь 2002 йилдан бошлаб унга  BBC Food, 26 декабрь 2008  йилдан эса BBC Lifestyle ва  BBC Knowledge каналлари қўшилади.1998 йилдан бошлаб ВВС каналлари рақамли форматга ўта бошлайди.2007 йил 1 декабрь куни BBC HD канали ишга тушиб,  2013 йил 13 февралда BBC HD BBC Two HD га айлантирилади. Би-би-сининг бутунжаҳон хизмати 2007 йилдан бошлаб 10 тилдаги радиоэшиттиришларини тўхтатиб, тежалган маблағга  араб тилида янги радиоканал очилади.  Шу йилнинг июль ойидан BBC  хозирча фақатгина Буюк Британия аҳолиси  фойдалана оладиган iPlayerни муомалага киритди. Бу замонавий гаджет орқали фойдаланувчи телевидение дастурларига  уланиб, уларни кўриш имконига эга бўлади.

2014 йилда  BBC халқаро BBC First ва  2015 йили халқаро  BBC Brit ва BBC Earth каналларини ишга туширди. Бугунги кунда дунёдаги энг машҳур телерадиокорпорация умумий мавзудаги 17 та телеканал, Шотландия учун BBC Alba — ахборот-кўнгилочар телеканали, 3 (BBC World NewsBBC Arabic Television,  BBC Persian Television) та халқаро телеканаллар, маълум бир мавзуга ихтисослашган 6 та умумиллиий телеканаллар (BBC Three — ёшлар телеканали, BBC Four — маданий-маърифий канал, CBBC ва CBeebiesболалар учун мўлжалланган каналлар, BBC News — нгиликлар канали, BBC Parliament — парламент канали, турлди хил йўналишлардаги 46 та радиостанция (ҳудудлар билан умумлашганда 14 та йўналишда),  умумий мавзуда эфирга чиқувчи 6 та ҳудудий,  28 та тилда шу жумладан ўзбек тилида ҳам эфирга чиқувчи 17 та халқаро радиостанциялар, мусиқага бағишланган BBC Radio 6 Music  ва BBC Radio 1Xtra, спортга йўналтирилган  BBC Radio 5 Live Sports Extra, ўтган йилларнинг воқеаларига бағишланган  BBC Radio 4 Extra ва муҳожирлар учун  BBC Asian Network  эфирга чиқади. Ўзига хос бўлган  BBC Red Button телематнлар канали ва bbc.com домени остида  онлайн ТВ ва онлайн радиони ўз ичига олган 29 сайт фаолият юритади.

Биринчи кун. ВВС журналистлари ўз малакаларини қаерда оширишади?

“Янгиликлар империяси” билан танишувимиз  бевосита корпорациянинг журналистларни малакасини ошириш бўлими ВВС ACTION билан танишувимиздан бошланди.  Видеожурналист Жонни Рутхерфорднинг ярим кунлик  тренинги гуруҳдаги малакали журналистларга   билим олиш ва ўрганишдан инсон ҳеч қачон тўхтамаслиги кераклигини яна бир бор эслатди, десам адашмаган бўламан.

-Кадрда кўрсатилаётган ҳар бир нарсани томошабин ҳис қилиши керак, дейди Ж.Рутхерфорд.- Масалан, сиз бирорта озиқ-овқат маҳсулотини суратга олаяпсиз. Томошабин унинг таъмини ҳис қилиши учун, яъни мисол учун савзи тўғралаётган жараённи, унинг шарбати камера линзасига сачраши учун яқиндан,  йирик планда олиш лозим.  Айни пайтда видеожурналистлар, яъни ҳамма жараённи бир ўзи бажарадиган журналистлар сони кўпайиб, операторларнинг сони 70 фоизгача қисқартирилмоқда. Агарда эътибор берган бўлсангиз ВВС асосан янгиликлар, янгиликлар шоуси ва ҳужжатли фильмларга кўпроқ урғу беради. Янгиликларда мен ўзимга ёққан нарсани кўпроқ кўрсатишга ҳаракат қиламан. Агарда янгилик ёки видеоролик сайёҳлар учун тайёрланадиган бўлса, албатта тарихий жойларни қайта таъмирланмаган, ўз ҳолича қолган қисмларини кўпроқ кўрсатиш лозим. Бу уларнинг эътиборини кўпроқ жалб этади. Чунки ҳар бир кадр томошабинни уйғотиши зарур.

Бугунги кунга қадар ВВС ACTIONда 900 дан ортиқ журналистлар ўз малакасини оширишган. Ходимлар учун  мунтазам равишда  ташкил қилинадиган семинар-тренинглар нафақат билимларни ошишга, балки замон билан ҳамнафас бўлишга ёрдам беради.

             Иккинчи кун. Виктория Дербешева “янгиликлар шоу”си

Бугун томошабин жуда ҳам инжиқ. Ахборот асрида маълумотларнинг кўплиги томошабин эътиборини жалб қилиш учун янгиликни эфирга янгидан янги усуллар билан узатишни тақозо этмоқда. Албатта бу борада ВВС ходимлари доимо изланишда. Ниҳоят сафаримизнинг иккинчи куни “Янгиликлар империяси”нинг бош биносига қадам қўйганимизда ичимдаги ҳаяжонни бироз босиб олиш  учун гуруҳдан орқада қолишга тўғри келди. Бинога  кириш олдиндан маълумотлар тақдим қилинганлиги боис атиги 10 дақиқани олди. 8 қаватдан иборат, салкам 8 минг нафардан ортиқ ходим ишлаётган бино катта чумоли уясини эслатарди. Бизни Буюк Британияда рейтинги бўйича юқори ўринлардан бирини эгаллаб турган Виктория Дербешери янгиликлар шоусини тайёрлаш жараёнини кузатдик. Янгиликлар шоусининг асоси мақсади мавжуд ижтимоий муаммоларга телетомошабинлар эътиборини қаратиш. Эфирга кетган журналист лавҳасидан сўнг студияга лавҳа қатнашчилари ҳамда мутасадди ташкилот вакиллари чақирилиб, ўша заҳотиёқ ечилмаётган муаммоларга жвоб топишга ҳаракат қилинади. Томошабинларни айнан асосий янгиликларни кўришга ундовчи ва айнан янгиликларни ўзига хос рекламаси сифатида янгиликлардан олдин дастур тайёрланиб, эфирга узатилади.

-Асосий мақсадимиз оддий одамлар дардини тинглаш, уларнинг муаммоларини ҳукуматгача етказишдир, дейди “Виктория Дербешери билан янгиликлар дастури”нинг менежери  Верити Мерфи. – Интервью олиш жараёнида аудиторияга ишлаш керк эмас. Респондент журналистга ишониши, унга қалбини очиши лозим. Албатта бу журналистдан маҳоратни талаб қилади. Виктория  суҳбат жараёнида ўз респондентини қўллаб-қувватловчи сўзлар билан, елкасидан қучган ҳолда юпатиши мумкин. Аксинча сиёсатчиларга эса у жуда ҳам қаттиқўл. Муаммо ечимини топмагунича тинчимайди. Бизнинг гуруҳимиз тез-тез журналист суриштирувини ўтказади. Албатта бу жуда қийин жараён. Аммо ҳақиқатни юзага чиқаришда ёрдам беради ва дастур рейтинг кўрсаткичининг юқори бўлишига олиб келади.

Айни пайтда дастур ВВС сайтларида, ижтимоий тармоқларда ҳам кенг намойиш этилади.

ВВСнинг ўзбек хизмати билан учрашув албатта анча мароқли ўтди, десам муболаға бўлмайди. Хизмат фаолиятини мувофиқлаштириб турган Ҳамид Исмоилов ва Хайрулла Убайдуллаев, Дилором Иброҳимоваларнинг айтишича, бугунги кунда хизматда 10 нафар ўзбек журналистлари фаолият юритмоқда.

-Маркази Осиё хизмати ўз фаолиятини 1994 йилда бошлаган эди, деди  биз билан суҳбатда Ҳ.Исмоилов. – Ўша пайти 44 та хизмат фаолият юритган бўлса, кейинчалик уларнинг сони қисқариб, 28 тани ташкил этди. 2017 йилдан бошлаб Шимолий Афғонистонда истиқомат қиладиган ўзбеклар учун 10 дақиқалик кўрсатув эфирга чиқа бошлади. Ўзбекистон учун эса  дунё хабарларини ўзбекистонликларга ва Ўзбекистон хабарларини инглиз тилида тарқатиш учун  онлайн тарзда  хизматнинг интернетдаги  саҳифаси www.bbcuzbek.com ни, фейсбук, твиттер, инсаграммдаги саҳифалари https://twitter.com/bbcuzbek, https://www.instagram.com/bbcuzbek/?hl, https://ru-ru.facebook.com/bbcuzbek ни олиб борилади.

Албатта 2017 йилда Тошкентда ВВСнинг мухбирлик шаҳобчасининг очилиши катта воқеа бўлди. Бу Ўзбекистонда бугунги кунда кечаётган янгиланишлар, ислоҳатларни жаҳон аудиториясига тақдим этиш имконини беради.

Учинчи кун. ВВС дан аудитория нимани истайди?

Телетомашабинлар  учун хизмат қилиш  ва уларнинг муносабати корпорациянинг ҳаётий фаолиятини таъминлайди.  Бугунги кунга келиб ВВС аудиторияси 500 млн.нафар кишидан ортиқдир. Уларнинг фикрини ВВС 75 йилдан буён ўрганади.  Мухлислар   диққат-эътиборида бўлиш учун ташкил этилган Audience Strategy, ёки аудиторияни ўрганиш бўлимида  мингга яқин ходим фаолият юритади.

-Бизнинг аудиториямиз корпорация юрагидир ва барча фаолиятимиз албатта уларнинг ахборотга эҳтиёжини қондиришга қаратилган, дейди бўлим директори Ник Норт. —  Айни пайтда аудитория билан ишлаш уч йўналишда олиб борилади:

—  сўровномалар;

— аудитория ҳаракатини ўрганиш;

— сифатли  тадқиқотлар;

— телетомошабинлар билан шахсан учрашиш ва тадбирларга аудиториямиз вакилларини  жалб этиш. ВВС телеканали обуначилари доимо сифатли ахборотга эга бўлишлари лозим.  Шу сабабли уларнинг фикри доимо ёпиқ домендаги сайтимиздаа кўриниб туради. Мустақил компания эса кўрсатув ва эшиттиришлард нима қизиқ, нима қизиқ эмас каби саволларга жавоб олиб, барча маълумотларни бизга тақдим этади ва шунга қараб, у ёки бу кўрсатув ва эшиттириш рейтинги аниқланади. Телевидение ва радиодан эфирга узатиладиган янгилик ва маълумотларнинг сифатини аниқлаш учун обуначилар орасидан маълум бир қисми саралаб олиниб, ходимларимиз уларнинг уйларига бориб суҳбат ўтказишади, бир ҳафта давомида респондентлар нимани кўришаётгани, эшитаётгани ҳақида кундалик юритишади. Натижалар эса таҳлил қилиниб, хулосаланади.  Бундай  таҳлиллар ҳар ҳафта  ўтказилади. Телевидениеда эса обуначиларнинг  телевизорларига электрҳисоблагич ўрнатилиб, у ҳар бир дастурни қачон ва неча маротаба  кўрилганлигини ҳисоблайди. Албатта биз учун болаларнинг фикрлари ҳам жуда муҳим. Чунки улар учун алоҳида теле ва радиоканаллар фаолият юритишади. Улар учун алоҳида ҳисоблагич ишлаб чиқилган бўлиб,  4 ёшдан бошлаб болакай ўзи учун мўлжалланган дастурни кўраётганда пультдаги алоҳида тугмачани босади. Буни биз катталардан назорат қилишларини сўраб, илтимос қиламиз. 2017 йилдан бошлаб эса аналог ва рақамли телекналларни кўришда болалар ўзларини қандай тутишларини ўргана бошладик. Бу жамият қандай ўзгараётганлигини ва болаларнинг эҳтиёжлари нималардан иборат эканлигини билиш имконини беради. Айни пайтда ногиронлиги бор инсонлар билан ишламоқдамиз. Жамиятимизда бундай инсонлар 20 фоизга яқинини ташкил этади, аммо ҳозирча каналларимиздаги кўрсатувларнинг атиги 3 фоизигина улар учун мўлжалланган. Ҳужжатли фильмлар эса аксарият ҳолатда аудитория талаби билан ишланади. Бизнинг асосий мақсадимиз Буюк Қироллик ҳудудида яшовчи ҳар бир инсонга, у ким бўлишидан қатъий назар хизмат кўрсатишдир.

                                 ВВСда журналисти фаолиятига қандай талаблар қўйилади?

ВВСда  ахборот  журналистлар томонидан қуйидаги тамойилларга асосланган ҳолда тайёрланади: ҳақиқат ва аниқлик, холислик ва мустақиллик, жамият манфаатларини устун қўйиш ва ўз аудиториясига ҳисобот бериш.  Мазкур талабларга ҳар бир журналист риоя қилади. Ахлоқий  қоидаларга эса инсонни камситмаслик, одамларга нисбатан  атамаларни ишлатишда эса эҳтиёт бўлиш лозим. Уйида бир нечта айнан ВВС журналистлари риоя этадиган айрим қоидаларни келтирамиз:

-репортер касбий фаолиятидан келиб чиққан ҳолда фикрини билдириши мумкин;

— яхши журналистика жамиятнинг турли қатламларида у ёки бу ҳодиса, воқеа ҳақида  фикрини шакллантира олади;

— интервью  қатъий ва ўзаро ҳурматга асосланган бўлиши лозим;

— аудитория фикрини доимо инобатга олиш зарур;

— телетомошабин, радиотингловчини  ҳеч қачон алдаманг.

Наргис ҚОСИМОВА

 

- - -


< Orqaga qaytish

O'xshash maqolalar

ИЖТИМОИЙ СЎРОВ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ
ИЖТИМОИЙ СЎРОВ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ
1856 Marta o'qildi

Американинг деярли икки асрлик тарихида фикрларни ўрганиш ва уларни тўплаш ҳамда таҳлил қилиш технологияларида бир қатор муҳим воқеалар мавжуд. 1936 йилги президент сайлови кампанияси ҳам шулар жумласига киради. Ўшанда электоратнинг фикрларини ўрганишнинг янги усули юз йилдан ортиқ вақт мобайнида ўтказиб келинган ва юқори мавқега эга бўлган “похол сўровлар” технологиясини чилпарчин қилган эди. Хўш, «похол сўровлар»нинг ўзи нима? Бу атама қаердан келиб чиққан?

«Похол сўровлар»                 

XVIII асрнинг охирги чорагида АҚШда мавжуд бўлган мамлакат сиёсий тизими ва аҳоли сиёсий фаоллигининг айрим шаклларининг таҳлили америкаликларнинг электорат фикрларини тадқиқ этиш учун маълум маънода асос бўлиб хизмат қилади. Аммо махсус адабиётларда қайд этилган илк электорал зондажлар (“зондаж” сўзи “суриштириб текшириш, аниқлаш” маъносини билдиради) 1824 йилнинг иккинчи ярмига тааллуқлидир. «Harrisburg Pennsylvanian» газетасининг 24 июндаги сонида Вилмингтон номли кичкина шаҳарчада ўтказилган сўров натижалари эълон қилинади, ўша йилнинг август ойида эса «Raleigh Star» газетаси Шимолий Каролинада ўтказилган сўров натижалари ҳақида хабарни чоп этади.

Davomi »

ОТАБЕК МАҲКАМОВ: “МЕН ҲАЁТИМНИ ҚИЗИҚАРЛИ ҚИЛИШГА ИНТИЛИБ ЯШАЙМАН”
ОТАБЕК МАҲКАМОВ: “МЕН ҲАЁТИМНИ ҚИЗИҚАРЛИ ҚИЛИШГА ИНТИЛИБ ЯШАЙМАН”
1854 Marta o'qildi

-  Оиламизда китоб ўқиш урф бўлиб, ўқилган асарлар оила даврасида муҳокама қилинарди. Бу мени дунёыарашимни кенгайишига, тилларга, санъат асарларига бўлган қизиқишимни орттириб, ёшлигимдан ижодга ундади. Касбим тақозоси билан жаҳон таниган юлдузларга таржимонлик қилганимда, улар билан бевосита дастурхон устида суҳбатлашганимда ҳаётларидаги қизиқ воқеаларни сўзлаб беришар, латифалар айтишар, бирор бир воқеага нисбатан муносабатларини билдиришганида нега Ален Делоннинг ажойиб француз тилидаги ўқиган шеърларини, Энри Мариконининг фикрларини фақат мен эшитишим керак? Бошқалар ундан нега баҳраманд бўлмаслиги лозим? деган фикрлар ҳаёлимдан ўтар ва албатта бир кун келиб буларни бошқаларга ҳам ўртоқлашишни истар эдим. Орзуимни амалга оширишга эса интервью жанри  жуда мос келарди. Ўша пайти  бу суҳбатларни чоп этиш имкони бўлмагани учун уларни йиғиб келардим, холос. 

Davomi »

Хуршид ДЎСТМУХАМЕДОВ: «ЖУРНАЛИСТИКА СОҲАСИ, ИЛМИ ВА АМАЛИЁТИНИНГ ўЗГАРМАС ҚОНУНИЯТЛАРИ МАВЖУД»
Хуршид ДЎСТМУХАМЕДОВ: «ЖУРНАЛИСТИКА СОҲАСИ, ИЛМИ ВА АМАЛИЁТИНИНГ ўЗГАРМАС ҚОНУНИЯТЛАРИ МАВЖУД»
1856 Marta o'qildi

 Бугунги кун ўзбек журналистикамиз ривожи хусусида турли хил фикрлар, баҳслар тез-тез қулоққа чалинади. Кимдир уни қораласа, яна кимдир «ўтиш даври» журналистикасининг ҳолатини тасвирлашга уринади. Албатта ҳар қандай соҳа каби ўзбек миллий журналистикаси ҳам ўзига хос ютуқ ва камчиликлардан холи эмас. Бу борада мутахассисларнинг фикрини билиш мақсадида, республикамизнинг кўзга кўринган соҳа етакчилари, назариётчи ва амалиётчиларига бир хил саволлар билан мурожаат этган ҳолда, ҳозирги кун ўзбек миллий журналистикаси даражасини баҳолашга ва бу борада турли фикрларни йиғишга уриндик. Биринчи суҳбатдошимиз, филология фанлари доктори, доцент Хуршид Набиевич Дўстмуҳамедов.

Davomi »

ОАВда ногиронлар тимсоли
ОАВда ногиронлар тимсоли
1858 Marta o'qildi

Оммавий ахборот воситалари нафақат жамиятнинг қадриятлар борасидаги қарашларини акс эттиради, балки уларни, жумладан аҳолининг ногиронлар муаммоларига муносабатини ҳам шакллантиради. Афсуски, ОАВ ногиронлар муаммоларига у қадар кўп мурожаат этмайди. Марказий босма ОАВнинг йиллик таҳламларини кўздан кечирсангиз, бор-йўғи ўнтача мақолаларни, шунда ҳам кўпроқ 3 декабрь – Халқаро ногиронлар куни арафасида чоп этилганлигини, кўришингиз мумкин. Журналистлар тайёрлаган материалларнинг аксарияти ахборот характерига эга. 

Davomi »

ДИЖЕЙИНГ : КЕЧА ВА БУГУН
ДИЖЕЙИНГ : КЕЧА ВА БУГУН
1851 Marta o'qildi

-Сизларга хуш кайфият тилаган ҳолда, дижей Фаррух кейинги икки соат ичида сиз билан бирга бўлади. Сиз уни танийсиз, чунки бу мен...

Радио тўлқинларидан эшитилаётган “дижей” сўзи сўнгги йилларда тилимиздан мустаҳкам ўрин олди. Ёшлар ўртасида ҳам айнан ана шу касб соҳиби бўлишга интилиш кучайди. Радиобошловчилар эса ўзларини дижей деб атай бошладилар. Хўш, бу сўзнинг маъноси нима? Унинг радиобошловчидан фарқи борми? 

Davomi »

Hit counter